Botkanker bij de hond

Het slaat iedere keer weer in als een bom, als we de diagnose stellen van botkanker bij een hond. De meeste eigenaars staan dan ook aan de grond genageld. De betekenis van botkanker is bij de meeste mensen immers goed genoeg bekend als een van de meest agressieve kankers bij de mens. De lijn is dan ook snel doorgetrokken naar het dier. 

We moeten vooreerst een duidelijk onderscheid maken tussen enerzijds de pure botkanker (1)en anderzijds de uitzaaiingen (2) van andere kankers naar de botten toe. 

(1) Echte botkanker is voornamelijk een probleem bij de grote en reuzehondenrassen. Hierbij denken we aanDuitse Doggen, Newfoundlanders, Ierse Wolfshonden, Rottweilers, maar net zo goed aan Golden Retrievers. Het kan bij deze rassen reeds op vrij jonge leeftijd optreden. In die zin heeft het gelijkenissen met botkanker bij de mens. Dit komt namelijk ook vooral voor bij tieners en adolescenten. 
(2) Uitzaaiingen van kankers uit andere delen van het lichaam naar de botten zien we bij dieren relatief weinig. Dit wil niet zeggen dat ze er niet kunnen zijn, maar we zien ze vaak niet omdat andere vitale organen vaker aangetast worden en eerder klachten geven. 

In ruim 80% van de gevallen van botkanker gaat het om een osteosarcoma. Daarbij hebben we meteen de meest kwaadaardige te pakken. Er zijn echter verschillende types osteosarcoma, waarbij sommige duidelijk minder kwaadaardig zijn dan andere. Osteosarcomen manifesteren zich voornamelijk in de lange beenderen en eerder zelden in de ruggengraat. 

Botkanker gaat gepaard met enerzijds een proces van botafbraak en anderzijds een proces van botopbouw(zie foto). Dit proces kunnen we makkelijk in beeld brengen met behulp van ons röntgentoestel. Deze komen tegelijkertijd voor, maar de verhouding verschilt echter van tumor tot tumor. Bij de ene bottumor is er méér botafbraak dan bij de andere. Dit bepaalt voor een deel de agressiviteit van de tumor. 
 

  osteosarcoma ulna   osteosarcoma ulna hond
  2 keer dezelfde bottumor, geröntgend vanuit een andere positie. Bemerk de sterke botontkalking van de ellepijp.
   
  bottumor achterpoot hond
  Een bottumor net boven het hielgewricht, met binnenin botontkalking en aan de buitenkant botopbouw.


Het eerste symptoom van botkanker is bijna altijd manken en pijnlijkheid op de plaats van de tumor. Een verdikking is niet altijd van in het begin duidelijk (zie foto).
 

  verdikte poot door bottumor
  Een verdikt rechter onderbeen bij een Labrador Retriever, te wijten aan een bottumor.


Het grote probleem van botkanker bij honden is dat we er vaak pas laattijdig op uitkomen. Er is immers minstens 40% botontkalking nodig in de tumor alvorens het probleem zichtbaar wordt op een röntgenfoto. Het is dus mogelijk om bij een röntgenfoto in de beginfase van het proces nog niets te kunnen zien op het bot in kwestie.
Meestal is de eerste plaats van uitzaaiing naar de longen toe. Er zijn vaak reeds uitzaaiingen op het moment van diagnose, ook al is dit meestal niet meteen duidelijk aantoonbaar op een longfoto.
 

  longmetastasen hond
  2 keer dezelfde röntgenfoto, maar onderaan met omcirkeld de verschillende zichtbare uitzaaiingen in de longen. Men spreekt ook wel eens van 'canonball'-uitzaaiingen. De achterste cirkel is een uitzaaiing achter het middenrif, en dus vermoedelijk in de lever.
   
  uitzaaiingen longen hond

 

De beste kansen op overleving worden momenteel behaald door een pootamputatie, gevolgd door een behandeling met chemotherapie.

Hierover is enige uitleg op zijn plaats : 

Laten we vooraf duidelijk stellen dat uitsluitend u als eigenaar beslist welke behandeling u voor uw dier kiest. Als dierenarts hebben de taak om door ons advies u bij te staan in uw beslissing. U bepaalt zelf steeds hoever u wil gaan.

Pootamputatie

Dit is het aspect van de behandeling dat het meest ter discussie staat. Het is voor de meeste huisdiereigenaars onbespreekbaar. Dat is enerzijds begrijpelijk, maar anderzijds jammer. Veel van deze patiënten dienen vroegtijdig te worden ingeslapen omwille van de onhoudbare pijn ter hoogte van de aangetaste poot. Maar behalve pijn ter hoogte van het gezwel vertonen deze dieren vaak geen enkele andere symptomen.
Ook voor een dierenarts is het geen aangename ingreep, maar het is iedere keer weer ongelooflijk om te zien hoe snel dieren na een pootamputatie reeds terug ‘te been’ zijn, soms staan ze al na enkele uren recht. Het is vaak even aanpassen aan het nieuwe evenwicht, maar vergeet niet dat zij gemakkelijker op 3 benen lopen, dan wij het op 1 been zouden kunnen.

Een pootamputatie kan op 2 manieren : in sommige gevallen is het mogelijk om de tumor te verwijderen met behoud van het lidmaat (de zogenaamde ‘limb-sparing’ chirurgie), maar vaak is echter een radicale pootamputatieaan de orde. Het kan zowel vooraan als achteraan, en zowel bij grote als bij kleine rassen. 

Chemotherapie

Hiermee worden de uitzaaiingen aangepakt. De behandeling van dieren met chemotherapie is moeilijk vergelijkbaar met dezelfde behandeling bij de mens. Dieren verdragen de behandelingen vaak beter, te meer daar er ook steeds betere medicijnen voor handen zijn om mogelijke nevenwerkingen te onderdrukken.

Ongeveer 70% van de honden onder chemotherapie vertoont géén nevenwerkingen zoals braken, diarree of misselijkheid.

Ook haaruitval is eerder een zeldzaamheid, en indien het optreedt is het vaak maar tijdelijk. De behandelingen gebeuren ‘ambulant’, dit wil zeggen dat het infuus over een korte tijd loopt (15 à 30 minuten), zonder enige narcose en daarna kan het dier meteen naar huis. Voor een osteosarcoma gaat het vaak om één infuus iedere 3 weken. 

Pijnbestrijding & euthanasie

Dit is een enorm belangrijk aspect !!

Van bij de mens is bekend dat botkanker tot de meest pijnlijke kankers behoort. Bij dieren is dit niet anders. Onze eerste taak als dierenarts is dan ook om een goede pijnbestrijding te bieden aan het dier. Meestal gaat dit in een soort stappenplan. De standaard pijnstillers worden vaak aangevuld met morfine-achtige preparaten. Een stap verder zijn de pijnpleisters. De laatste jaren is er de extra mogelijkheid van pamidronaat bijgekomen. Dit is een infuus dat de botontkalking stopt en daardoor bij veel honden pijnstillend werkt. Een dergelijk infuus werkt een maand en kan telkens herhaald worden. Het voordeel van al deze producten is dat ze probleemloos gecombineerd kunnen worden met mekaar. Een goede pijnbestrijding kan ook door bestraling van de aangetaste poot, maar hier is het grote probleem het gebrek aan bestralingsunits voor dieren in de nabijheid. De dichtsbijzijnde bestralingsfaciliteit voor dieren is in Frankfurt.

Het moet gezegd worden dat absoluut de beste pijnbestrijding het chirurgisch verwijderen van de tumor is, m.a.w een amputatie.

Bij sommige dieren is de pijn en de uitgebreidheid van de kanker zo groot dat we - in het welzijn van het dier - enkel een euthanasie kunnen adviseren.

Preventie

Zoals gezegd is botkanker meestal al een tijdje bezig alvorens een diagnose kan worden gesteld. Als eigenaars van grote honden reeds een verhaal van botkanker meemaakten met een vorige hond, wordt ons vaak de vraag gesteld, hoe ze er zo vroeg mogelijk achter kunnen komen bij een volgende hond. Eigenlijk is iedere mankende hond van de reuzenrassen vanaf de leeftijd 5 jaar een risicopatiënt voor botkanker. De enige echte vroege diagnose kan m.b.v. een scan (scintigrafie of CTscan). Deze eenvoudige screeningstechniek is daarom aan te raden wanneer een mankheid bij deze rassen niet spoedig opgelost geraakt. Ook uitzaaiingen kunnen hiermee in een vroeg stadium worden aangetoond. 
Zoals bij alle kankers is een vroege diagnose de beste manier om de overleving van patiënten te verhogen…