De ziekte van Cushing - hyperadrenocorticisme

Het is onze bedoeling om in deze pagina u enige uitleg te geven over deze ziekte, die we toch geregeld zien bij de hond. Het is een ziekte die ook bij de mens voorkomt, maar véél minder dan bij de hond. 

De ziekte van Cushing wordt ook wel 'hyperadrenocorticisme' genoemd. Het is misschien goed om deze term stap voor stap uit te leggen, omdat hiermee de ziekte al voor een deel wordt verklaard : hyper – ad reno – corticisme. 

‘hyper’                                         betekent                             ‘te veel’ 
‘ad reno’                                      betekent                             ‘bij de nier’ 
‘corticisme’                   komt van ‘cortex’ wat betekent         ‘schors’ of ‘schil’ 

Met andere woorden,

de 'Ziekte van Cushing' of 'hyperadrenocorticisme' duidt op de ziekte waarbij de buitenste laag van de bijnier te veel werkt.

We verklaren dit nader. 

Vlak vóór de nier ligt een orgaantje dat hormonen produceert. Dit orgaantje heet de bijnier

Het is een orgaan met 2 lagen : het merg binnenin en de schors (cortex) er rondom. Het merg produceert o.a. adrenaline. De schors produceert verschillende soorten hormonen, waaronder cortisol. Dit is een hormoon met een heel brede werking, o.a. op de suikerstofwisseling in ons lichaam. De meeste mensen kennen wel het geneesmiddel cortisone, dat een vergelijkbare werking heeft en daarom ook een brede toepassing heeft in de geneeskunde. Langs de andere kant is cortisone ook een geneesmiddel met een kwalijke reputatie, omwille van de nevenwerkingen die het kan veroorzaken bij onverantwoord gebruik.
 
Dit is nu juist het probleem bij de ziekte van Cushing :

het lichaam maakt zelf te veel cortisol aan met alle neveneffecten vandien.

 

gezwollen buik agv. de ziekte van Cushing
Een teckel met de ziekte van Cushing : de buik is gezwollen en in de lies zijn er huidletsels te zien.


De symptomen die u kan zien zijn :

 

  • véél drinken (polydipsie),
  • veel plassen (polyurie), incontinentie, 's nachts in huis plassen
  • vaak ook een niet te stoppen eetlust (polyfagie),
  • een dikke buik (door leververgroting, verplaatsing van vet naar de buik),
  • spierverlies en spierzwakte,
  • sloomheid,
  • slecht uithoudingsvermogen,
  • hijgen, warmte niet goed kunnen verdragen,
  • niet meer loops worden,
  • testikels die klein worden,
  • huidveranderingen (dunne vacht, kaalheid, verhardingen in de huid = calcinosis cutis),
  • zenuwsymptomen,

 

  Bouvier met kaalheid
  Een Bouvier met kaalheid als gevolg van de Ziekte van Cushing.

 

Belangrijk is ook om even stil te staan bij de oorzaak van de ziekte van Cushing. Er zijn 2 redenen waarom de bijnierschors plots zoveel cortisol begint te produceren : 

1. er is een tumor van de bijnierschors zelf. 15% van de gevallen van de ziekte van Cushing wordt veroorzaakt door een tumor van de bijnierschors. 
2. de bijnierschors wordt te sterk gestimuleerd vanuit de hersenen. Dit verdient enige uitleg. In het lichaam van mens en dier wordt ieder proces gestart door signalen. De bijnier produceert pas cortisol als het daartoe gestimuleerd wordt door de hersenen. Hiervoor zorgt een klein orgaantje onderaan de hersenen, de hypofyse genaamd. De hypofyse produceert het hormoon ACTH en dit laatste stimuleert de bijnier om cortisol aan te maken. Wanneer er de hypofyse om de een of andere reden te veel ACTH aanmaakt, dan spreken we over een hypofyse-afhankelijke vorm van de ziekte van Cushing. 
85 % van de gevallen van Cushing wordt op deze manier veroorzaakt.

Samengevat : bij de Ziekte van Cushing produceert de bijnier te veel cortisol. Hiervoor zijn er 2 mogelijke oorzaken : 
1. ten gevolge van een tumor van de bijnier zelf, 
2. ten gevolge van een te hard werkende hypofyse, het orgaantje dat de bijnier stimuleert.

Diagnose

De diagnose van de ziekte van Cushing is niet altijd eenvoudig vast te stellen. Er zijn verschillende technieken, zoals de bepaling van de c/c-ratio’s in de urine, een low dose dexamethasone suppressietest in het bloed. Geen enkele test is sluitend. Bij een aantal patiënten blijft het bij een vermoeden… 

Er zijn een 3-tal testen die we doen om de bijnier te beoordelen. Voor een beter begrip sommen we ze hieronder op, voor nadere uitleg kan u telkens doorklikken op (Lees Meer).

Als u reeds in de praktijk bent geweest en er werd besloten om een Cushing-test te doen, dan kan u hieronder lezen welke test we juist zullen doen :

- u heeft een afspraak om op 1 dag 3 keer bloed te laten prikken, telkens met 4 uur tussen = low dose dexamethasone suppressie test Lees meer

- u moet 3 dagen na mekaar urine verzamelen = bepaling van cortisol/creatinine-ratio’s Lees meer

- u heeft een afspraak om 2 keer bloed te laten prikken met 1,5 uur tussen = ACTH-stimulatietest Lees meer

 
Bij deze drie testen is het telkens de bedoeling om te meten hoeveel cortisol de bijnieren produceren. Bij de ziekte van Cushing is het uiteraard te veel en dit willen we dan ook meten. Aangezien een normaal lichaam ook cortisol produceert, maar deze waarde nogal erg op en neer gaat, is het niet mogelijk om met 1 bloedstaalname te bepalen of cortisol te hoog is; vandaar doen we meerdere bepalingen (ook wel hormoonfunctietesten genaamd). 

Behandeling 

De behandeling is afhankelijk van de oorzaak van de ziekte van Cushing.
 
- Als het gaat om een tumor van de bijnier zelf, dan is de behandeling logischerwijze het verwijderen van de bijniertumor uit de buik. Maar dit is niet altijd een evidente ingreep. Als het gaat om slechts 1 kant, dan is de prognose goed. Soms komen deze tumoren ook beiderzijds voor. Een aangepaste behandeling is dan aan de orde. 
Ondertussen is er wel een medicijn op de markt (Vétoryl) die deze vorm ziekte van Cushing ook kan behandelen.

- Als het gaat om een hypofyse-afhankelijke vorm (dus ten gevolge van een overproductie van signalen in de hypofyse onder de hersenen) dan wordt meestal gekozen voor de volgende behandeling : De hypofyse wordt ongemoeid gelaten (is goedaardig), maar de bijnierschors wordt met medicijnen GEDEELTELIJK onderdrukt. De bijnierschors kan nog steeds blijven doorproduceren, alleen nu tegen een lager pitje. Hiervoor is het middel Vétoryl uitermate geschikt. Een regelmatige monitoring in het bloed is wel van belang.

Zoals steeds : iedere behandeling is individueel en moet daarom ook per patiënt worden aangepast !!

Het succes van een behandeling van de ziekte van Cushing kan u op de volgende afbeeldingen volgen :

 

  Ziekte van Cushing bij een Poedel, uitgangssituatie
  Een poedel met de Ziekte van Cushing. Dit is de uitgangssituatie op het moment van de diagnose. Bemerk de kale vacht en de sterk uitgezakte buik.
   
  Ziekte van Cushing bij een Poedel, 6 weken na start behandeling
  Dit is amper 6 weken later. De buikomvang is spectaculair geminderd en de haargroei begint al terug.
   
  Ziekte van Cushing bij een Poedel, 3 maanden later
  Na 3 maanden ziet de hond er zo uit. De haren zijn terug helemaal ingegroeid.